خلاقیت چیست؟

تواناییهای فکری بشر را می توان بر چهار دسته تقسیم کرد .

1-     جذب =تواناییمشاهده و به کار بردن توجه

2-     ضبط =توانایی حفظ کردن و به خاطر آوردن

3-     استدلال =توانایی تجزیه و تحلیل و قضاوت

4-     خلاقیت = توانایی تجسم،پیش بینی و ایجاد ایده ها

دنیا هنوز در رابطه با منشاجرقه های فکری در تاریکی و ابهام به سر می برد . یکی از روشهای تدریس که باعث پرورش ظرفیت و مشکل گشایی دانش آموزان و هدایت آنها به بیان خلاق و گسترش انگاره های جدید عقلی از طریق توجه به بعد عاطفی و غیر معقول می شود الگوی بدیعه پردازی است . در این راستا بیان ایده ها تصورات ذهنی و حتی رویاهافقط باعث افکار نو می شود .   


ویلیا گوردون خلاقیت را بر چهار اصل استوار می کند .

   1-خلاقیت در کارهای روزمره اهمیت دارد .

   2- جریان خلاقبت به هیچ وجه اسرار آمیز نیست .

   3-مراحل خلق چیزی جدید در همه رشته ها ( هنر –علوم-مهندسی)

   4-ابداع فردی و گروهی شباهت بسیار به یکدیگر دارند .

در این الگو خلاقیت به وسیله فعالیت استعاری به جریان آگاهانهتبدیل می شود . ما از سه نوع قیاس به عنوان پایه برای تمرینات بدیعه پردازی استفاده می کنیم :

1-     قیاس مستقیم – زمانی که دانش آموز تصورات و احساسات خود نسبت به یک موضوع بیان می کند .

2-     قیاس شخصی – وقتی دانش آموزان خود را به جای مفهوم مشخص قرار داده و احساس به وجود آمده را بیان می کنند.

3-     تعارض فشرده – زمانی که از میان کلمات خود و هم کلاسیهایشان قیاسهای متضاد را پیدا می نمایند .

به طور کلی دو راهبر بر روش های بدیعه پردازی وجود دارد .

1-     خلق چیزی جدید –نظریات قدیمی را در پرتو خلاقیتی بیشتر به صورت جدید ببینند .

به گامهای راهبرد اول دقت کنید .

1-توصیف وضعیت جدید                                         4-تعارض فشرده

2-قیاس مستقیم                                                5-قیاس مستقیم

3-قیاس شخصی                                                 6-بررسی مجدد وظیفه اولیه

از این راهبرد برای تدریس انشا استفاده می شود .

  2-غریب را آشنا ساختن –عقاید جدید و تازه را معنادارتر می کند .

به گامهای راهبرد دوم دقت کنید .

1-     داده های واقعی                                 5-توضیح تفاوتها

2-     قیاس مستقیم                                   6-اکتشاف

3-     قیاس شخصی                                   7-قیاس زایی

4-     مقایسه قیاسها

از این راهبرد برای تدریس علوم تجربی استفاده می شود .

    مثال : با هم به کلاس چهارم می رویم معلم کلاس سعی دارد به دانش آموزان کمک کند تا به مفهومی آشنا چون بهار با نگاهی تازه بنگرند .

خلق چیزی جدید

گام اول ---- توصیف وضعیت جدید

خانم معلم از دانش آموزان میخواهد تا در گروههای خود در باره بهار و خصوصیات آن صحبت کنند و برای خود فهرستی کوتاه تهیه نمایند . کلمات پای تابلو نوشته می شود

                        اگر بخواهید بهار را در یک کلمه توصیف کنید چه می گویید ؟

گام دوم ---- در این گام معلم مفهوم را به چیزی تشبیه می کند و از دانش آموزان می خواهد که آن قیاس را توصیف نمایند . خانم معلم --- بچه ها به بهار مانند یک انسان با تمام وی»گیهایی که در انسان سراغ دارید فکر کنید .

معلم قیاسهایی که در بسط تفکر در رابطه با موضوع انشا به کلاس کمک را انتخاب و پای تابلو می نویسد . بعد از بیان برخی از وی»گیها معلم از دانشآموزان می خواهد که از میان خصوصیات و تشبیهات عجیب ترین مقایسه بین انسان و بهار را انتخاب کنند که اکثر کلاس به جمله"" عمری طولانی دارد"" رأی می دهند و جمله پای تابلو نوشته می شود .

  خانم معلم – بچه ها خوب فکر کنید انسانی که عمر طولانی دارد چه کارهایی می کند یا چه چیزهایی را می بیند .

 گام سوم---- بچه ها حالا سعی کنید خود را جای انسانی بگذارید که عمر طولانی دارد.

گام چهارم ---- در این قسمت شاگردان قیاسهای خود را در گام دوم و سوم بررسی می کنند و از میان آنها هر کدام که بیشتر در تضاد هستند را انتخاب و بیان می کنند .

پس از بحث و بررسی و بیان چند پاسخ ، عاقبت مرگ و زندگی را انتخاب می کنند . معلم برای اینکه موضوع اصلی فراموش نشود در فرصتهایی مراحل کار را مرور می کند .

گام پنجم  --- در این مرحله دانش آموزان با هم به توصیفی مستقیم می پردازند . وظیفه معلم در این گام این است که بین تعارض فشرده انتخاب شده (( مرگ و زندگی )) و موضوع      

اصلی ارتباط برقرار نماید

 گام ششم—در این گام معلم از دانش آموزان می خواهد تا موضوع اصلی انشا (( بهار )) را در نظر بگیرد و از تمام قیاسها و تجربه هایی که از صحبتهای خود و دیگران استفاده کرده اند بهار را توصیف کنند .

غریب را آشنا ساختن

خانم معلم سعی دارد دانش آموزان را با شرایط تولید آتش آشنا سازد .

گام اول --- داده های واقعی

معلم برای ایجاد انگیزه دانش آموزان را دعوت به مشاهده دو شمع روشن می کند . یکی از شمعها را خاموش می کند و بلافاصله شمع روشن را به نزدیک دود سفیدی که از شمع خاموشبلند می شود می برد و به این ترتیب شمع به سرعت روشن می شود و این عمل چند بار تکرار می شود .

گام دوم --- قیاس مستقیم         "معلم آتش را توصیف کنید "

گام سوم --- قیاس شخصی      اگر به جای آتش بودی چه احساسی داشتی

گام چهارم --- مقایسه قیاسها     از میان قیاسهای پیشنهاد شده آنهایی را که با هم تضاد دارند را انتخاب کنید .   معلم برای اینکه کلاس موضوع اصلی را فراموش نکند  در فرصتهای مناسب از دانش آموزان می خواهد تا مراحل کار را مرور کرده و ارتباط بین تصورات و قیاسها را با موضوع درس حفظ کنند . 

گام پنجم --- توضیح تفاوتها     معلم از میان قیاسها ی متضاد "" دیر سوختن و زود سوختن را که برای بیان مفهوم درس کلماتی مناسبتر است را انتخاب و پای تابلو می نویسد و از شاگردان می خواهد که یک ماده بر هر کدام مثال بزنند . معلم می خواهد دانش آموزان تفاوتهای آهن و بنزین را بیان کنند .

گام ششم --- اکتشاف      خوب بچه ها در گروه مشورت کنید و بگویید چه عواملی باعث به وجود آمدن آتش می شود و دلیل خود را هم ذکر کنید .

گام هفتم --- قیاس زایی    گروهها با وسایل به انجام آزمایش می پردازند و برای هر یک از مواد که بعنوان شرط  تشکیل آتش بیان شده در گروه به بحث پرداخته و دلیل خود را برای کلاس بیان می کنند .

یکی از بچه ها نتایج حاصله از بحث کلاسی و آزمایش را پای تابلو می نویسد .

شرایط تولید آتش : 1- گرما           2- اکسزن       3- ماده سوختنی

 مزایای این روش : 1- دگرگون سازی زمینه ی فرد و مفهوم سازی جدید

1-     ایجاد ارتباط اجتماعی در کلاس – حل تعارضات و غلبه بر هیجانات

2-     ترکیب با الگوهای دیگر

3-     افزایش تفکر خلاق و پرورش همدلی و نزدیکی بین افراد

4-     با این رویکرد می توان از نو مفهوم سازی کرد و تفکر جدید را جانشین نظرات قبلی نمود .



تاريخ : ۱۳۸٩/۸/۳٠ | ٧:٥٠ ‎ق.ظ | نویسنده : | نظرات ()
.: